
Türkiye’nin İran’a yönelik olası bir askeri gelişmenin içine çekilmesi ihtimali asla göz ardı edilemez. Türkiye’nin imzaladığı Mekke Paktı; kamuoyuna Yemen eksenli bir güvenlik iş birliği olarak yansıtılmasına rağmen, daha geniş bir bölgesel stratejinin parçası gibi duruyor. Bu stratejinin ana hedefinin İran olduğunu keşfetmek hiç zor değil.
Olası bir senaryoda; ABD’nin İran’a yönelik askeri bir müdahalede bulunması, İran’ın da Suudi Arabistan’ı güçlü bir şekilde hedef alması durumunda, bölgedeki dengeler tamamen değişebilir. Pakistan’ın doğudan, Türkiye’nin ise batıdan sürece dahil olması gibi ihtimaller gündeme gelebilir. İster istemez; Irak da bu gelişmelerin içinde olacaktır. ABD bu olasılık nedeniyle Mekke Paktı’nı desteklemiş, İsrail de bu nedenle sessiz kalmıştır.
Türkiye İçin Asıl Tehlike
Türkiye’nin böyle bir çatışmanın tarafı haline gelmesi Türkiye Cumhuriyeti’nin güvenliği ve geleceği açısından çok ciddi sonuçlar doğurabilir. Türkiye için asıl tehlike; ulusal güvenlik önceliklerini ikinci plana iterek, sonuçları üzerinde belirleyici olamayacağı bir bölgesel savaşın tarafı hâline gelmesidir. Türkiye’nin temel sorunu yalnızca savaşın çıkıp çıkmayacağı değil, kriz çıktığında kendi ulusal çıkarları doğrultusunda bağımsız karar verebilme kapasitesini koruyup koruyamayacağıdır.
İran’ın çözülmesi ve parçalanması; Rusya ve Çin’in bölgedeki stratejik çıkarlarını da doğrudan etkiler. Bu iki ülkenin böyle bir gelişmeye sessiz kalmayacağı kesindir. Böyle bir gelişme; bölgesel bir çatışmanın çok daha geniş uluslararası bir krize, hatta Üçüncü Dünya Savaşı çıkma riskine dönüşebilir.
Toplumsal Kaygıyı Yatıştırma Çabası
Suriye’deki vekâlet savaşlarında izlenen politikalar dikkate alındığında; Türkiye’nin gelecekte benzer bir bölgesel çatışmada nasıl bir tutum sergileyeceği de önemli bir soru işaretidir. Türkiye’nin, olası bir müdahale baskısı karşısında bağımsız karar verme imkânını koruyup koruyamayacağı üzerinde düşünülmelidir. Burada duyulması gereken asıl endişe; Mekke Paktı ile Türkiye’nin, İsrail’in güvenlik ve bölgesel çıkarlarıyla örtüşen bir stratejinin parçası haline getirilmesi ihtimalidir.
Mekke Paktı; “birine yapılan saldırının hepsine yapılmış sayılması” ilkesine dayanıyor. Kamuoyuna başlangıçta daha çok Yemen (Husiler) eksenli bir caydırıcılık veya bölgesel boşluğu doldurma hamlesi olarak yansısa da metnin hukuki bağlayıcılığı çok daha geniş. Eğer ABD’nin İran’a yönelik operasyonları genişler ve İran misilleme olarak Suudi Arabistan’ın enerji tesislerini veya topraklarını doğrudan hedef alırsa; Türkiye hukuken ve siyaseten kendini bir anda sıcak çatışmanın tarafı olarak bulma riskiyle karşı karşıya kalabilir. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın “Türkiye başka bir ülkeye saldırı amacıyla asker göndermeyecek” yönündeki açıklamaları, bu toplumsal ve siyasi kaygıyı yatıştırma çabasının bir göstergesidir.
Irak’ın Tarafsız Kalması İmkânsız
İran’ın askeri veya siyasi olarak çökmesi; Çin’in enerji güvenliği ve Kuşak-Yol projesi, Rusya’nın ise güney kanadı ve Ukrayna sonrası küresel dengeleri açısından kabul edilemez bir stratejik kayıp olur. Bu nedenle; İran’a yönelik kapsamlı bir rejim değişikliği veya işgal girişimi, Moskova ve Pekin’i dolaylı ya da doğrudan müdahaleye zorlayarak bölgesel bir savaşı küresel bir krize ve sonrasında da küresel bir savaşa dönüştürebilir.
Böyle bir senaryoda Irak’ın tarafsız kalması neredeyse imkânsızdır. Irak’ın istikrarsızlaşması ve savaşa dahil olması; Türkiye’nin güney sınırlarında yeni göç dalgaları, terör koridorları ve ekonomik yıkım anlamına gelir. Ayrıca İran’ın askeri kapasitesinin Türkiye ve Pakistan tarafından batıdan ve doğudan yıpratılması, sahada en çok İsrail’in elini rahatlatacak bir sonuç doğurur.
Washington-Tel Aviv Hattının Taşeronu Olmamak
Türkiye’nin bu tuzağa düşmemek için paktı İran karşıtı bir saldırı bloğuna dönüştürmemeye çalıştığı görülüyor. Nitekim; Tahran’da gerçekleştirilen üst düzey güvenlik zirveleri ve paktın İran dâhil diğer bölge ülkelerine açık tutulması yönündeki mesajlar, Türkiye’nin Washington-Tel Aviv hattının taşeronu konumuna düşmeden, kendi bağımsız güvenlik şemsiyesini kurma çabasıdır. Ancak kriz anlarında bu ince çizgiyi korumak her zaman çok zordur ve bazen de imkânsızdır. Mekke Paktı kapsamında, Suudi Arabistan’ın İran tarafından hedef alınması durumunda, Türkiye’nin askerî yükümlülüğünün sınırları nedir ve bu yükümlülük Türkiye’nin bağımsız karar verme yetisini ne ölçüde etkileyecektir?
19 Kasım 2026’da, Çin’in Shenzhen kentinde Trump, Putin ve Xi Jinping arasında gerçekleştirilen üçlü zirve; İran konusunda somut bir uzlaşma sağlanamadan sona erdi. Zirvede; nükleer risklerin azaltılması, enerji güvenliği ve uluslararası iş birliği konularında genel ilkeler benimsenmesine rağmen, İran’daki savaşın sona erdirilmesine yönelik bağlayıcı bir karar veya uygulanabilir bir yol haritası ortaya konulamadı. Bu sonuç; büyük güçlerin kendi stratejik çıkarları söz konusu olduğunda bölgesel krizleri çözmekten çok, yönetmeyi tercih edebildiklerini bir kez daha gösterdi.
İran’ın İstikrarsızlaşması ve Parçalanması
Dolayısıyla Türkiye’nin güvenliğini Washington, Moskova veya Pekin arasında sağlanabilecek kırılgan uzlaşmalara bağlaması; ciddi bir stratejik hata olacaktır. Türkiye, Mekke Paktı’nın İran’a karşı kullanılabilecek bir savaş koalisyonuna dönüşmesini önlemeli, İran’ın da içinde bulunduğu kapsayıcı bir bölgesel güvenlik ve diplomasi mekanizmasının oluşturulmasına öncülük etmelidir. Türkiye için asıl tehlike; kendi başlatmadığı, hedeflerini belirlemediği ve sonuçlarını kontrol edemeyeceği bir savaşın tarafı hâline gelmesidir.
Sonuç olarak unutulmamalıdır ki; İran’ın istikrarsızlaştırılması ve parçalanması Türkiye’nin güvenliğini artırmayacak, aksine sınırlarımızda çok daha büyük ve yönetilmesi güç tehditler yaratacaktır. Türkiye’nin ulusal çıkarı; İran’a karşı kurulabilecek bir savaş cephesinde yer almak değil, bölgesel barışın ve istikrarın korunmasında bağımsız ve belirleyici bir aktör olmaktır.
Türker Ertürk
![]()